Projekt racjonalizm

projekt-racjonalizmCzłowiek to istota rozumna. Przynajmniej tak twierdzi wielu filozofów. Homo sapiens, dla podkreślenia możliwości rozumowych nawet  homo sapiens, sapiens. Myślenie zatem jest człowiekowi pisane. Ludzie często też żyją w przeświadczeniu, że wiedzą. „Ty mi nie mów”, „ja swój rozum mam”, „ja to wiem”  – powtarzane od lat afirmują myślenie. Zadowoleni ze swoich osądów często też nie potrzebują, aby mówić im cokolwiek innego, weryfikować ich sądy, czy krytykować.

Rozumność człowieka jest jednak dość specyficzną cechą. Racjonalizm tak dobrze znany filozofom nie jedną przybierał postać. Dla współczesnego człowieka racjonaliści średniowieczni mogą wydać się śmieszni i zabobonni, dla oświeceniowego projektu dyskusje o innych wymiarach i światach ludzkiego życia mogą brzmieć irracjonalnie. Nasze myślenie różne jednak buduje konstrukcje.

Człowiek to istot rozumna. I to brzmi dumnie. Możemy stawiać się na piedestale królestwa życia. Oto człowiek myśli, a zwierzęta nie. Dzięki myśleniu człowiek tworzy świat abstrakcji, rozumiejąc przeszłość i przyszłość,  a zwierzęta zamknięte są w klatce teraźniejszości i nie potrafią zrozumieć zawiłości świata. Tak – takie twierdzenia brzmią dumnie. Problem w tym, że nie są prawdziwe.

Racjonalność, o którą tylu filozofów zabiegało, czyniąc z niej oręż w walce z zabobonem i złem ludzkiego postępowania równocześnie stała się mimowolnym elementem w wykluczeniu człowieka od niego samego.

A przecież zwierzęta nie czekały by człowiek nauczył je myśleć. Mózgi delfinów, słoni, kotów, wilków, goryli, bonobo radzą sobie bardzo dobrze z tworzeniem języka, zasad współżycia z innymi członkami stada, a nawet potrafią współczuć i działać na rzecz innych. Pamięć słoni, opłakiwanie zmarłych, współpraca wilków, opieka nad starymi członkami stada, kooperacja. Przyglądając się tym cechą można zauważyć, że to człowiek często tkwi w pułapce teraźniejszości w zadowoleniu powtarzając „ja swój rozum mam”.

Racjonalność współczesnych badaczy zmusza nas do przyjęcia innej skali wartości. Między człowiekiem a zwierzęciem nie ma różnicy jakościowej. Kultura stanowi narzędzie innego rodzaju bycia, czasami bardziej komplikując rzeczy proste, czasami bardziej dzieląc niż jednocząc.

Gdy nie wiemy czym naprawdę jest myślenie prowadzi nas to w świat złudnych przekonań, że wiemy najlepiej. Tymczasem racjonalność to krytyczne myślenie, zawieszenie sądów, zamilknięcie, wsłuchanie się w słowa innego. Dystans do siebie. Potrzeba zrozumienia świata. Racjonalizm to sceptycyzm, w którym krok po kroku zawieszamy sądy, by budować w niepewności drogę.

Człowiek to istota, która bywa rozumna. Oznacza to jednak skromność myślenia, świadomość, że jeszcze bardzo dużo przede mną do zrobienia. Oznacza to, że jeszcze ciągle nie wiem….

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s